Thứ 2 – Thứ 6: 8:30 – 17:30
0903032424

Tranh chấp đất đai: bắt buộc hòa giải ở đâu trước khi khởi kiện?

Tháng 9/2026 3.104 lượt xem

Tranh chấp đất đai: bắt buộc hòa giải ở đâu trước khi khởi kiện?

Tranh chấp ai có quyền sử dụng đất phải hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã trước khi khởi kiện. Bỏ qua bước này, tòa án sẽ trả lại đơn và anh chị mất thêm nhiều tháng.

Gia đình anh T. ở ngoại thành mang đơn kiện người hàng xóm lấn sang gần một mét đất dọc ranh giới. Hồ sơ có đủ giấy chứng nhận, bản đồ địa chính và ảnh chụp hiện trạng, vậy mà vài tuần sau tòa án trả lại đơn. Lý do rất đơn giản: tranh chấp chưa được hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất. Tình huống này chúng tôi gặp khá thường xuyên. Bài viết giải thích khi nào hòa giải là bắt buộc, hòa giải ở đâu, diễn ra thế nào và làm gì tiếp theo, theo Luật Đất đai 2024 và Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Vì sao pháp luật đặt hòa giải lên trước?

Tranh chấp đất đai thường xảy ra giữa những người sống cạnh nhau hoặc cùng một gia đình, nơi quan hệ vẫn phải tiếp tục sau khi vụ việc kết thúc. Luật Đất đai 2024 khuyến khích các bên tự hòa giải hoặc hòa giải ở cơ sở, và quy định trường hợp không tự hòa giải được thì gửi đơn đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất để hòa giải. Chính quyền cấp xã nắm rõ lịch sử sử dụng đất, hồ sơ địa chính và thường có cán bộ từng chứng kiến quá trình sử dụng đất qua nhiều năm, nên có điều kiện làm rõ sự việc nhanh hơn tòa án.

Về phía tố tụng, hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao xác định: với tranh chấp ai là người có quyền sử dụng đất mà chưa được hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã thì được coi là chưa đủ điều kiện khởi kiện. Tòa án sẽ trả lại đơn, kể cả khi mọi tài liệu khác đều đầy đủ.

Loại tranh chấp nào bắt buộc hòa giải, loại nào không?

Đây là điểm nhiều người nhầm lẫn nhất. Không phải mọi vụ việc liên quan đến đất đều phải qua Ủy ban nhân dân cấp xã.

Loại tranh chấpHòa giải tại cấp xãVí dụ
Ai là người có quyền sử dụng đấtBắt buộcLấn chiếm ranh giới, tranh chấp mốc giới, hai bên cùng cho rằng thửa đất là của mình
Giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đấtKhông bắt buộcHợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, thuê đất
Thừa kế quyền sử dụng đấtKhông bắt buộcChia di sản là đất giữa các đồng thừa kế
Chia tài sản chung là quyền sử dụng đấtKhông bắt buộcChia đất khi vợ chồng ly hôn

Với các tranh chấp không bắt buộc, anh chị vẫn nên cân nhắc hòa giải, vì một biên bản hòa giải thành có thể tiết kiệm hàng năm tố tụng. Ngoài ra, có thể lựa chọn hòa giải, đối thoại tại tòa án trước khi thụ lý theo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020; kết quả hòa giải thành được tòa ra quyết định công nhận và có hiệu lực thi hành.

Thửa đất đang tranh chấp cần đối chiếu hồ sơ địa chính trước khi hòa giải
Thửa đất đang tranh chấp cần đối chiếu hồ sơ địa chính trước khi hòa giải

Thủ tục hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã

Quy trình thực tế gồm các bước sau:

  1. Nộp đơn yêu cầu hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất, nêu rõ thửa đất, người tranh chấp, nội dung yêu cầu, kèm bản sao giấy chứng nhận hoặc giấy tờ về đất nếu có.
  2. Thẩm tra, xác minh: cán bộ địa chính xem xét hồ sơ, đo đạc hiện trạng, đối chiếu bản đồ qua các thời kỳ và thu thập ý kiến người biết sự việc.
  3. Thành lập hội đồng hòa giải gồm đại diện chính quyền, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, tổ trưởng dân phố hoặc trưởng thôn, cán bộ địa chính và một số thành viên khác theo quy định.
  4. Tổ chức buổi hòa giải có mặt các bên, lập biên bản ghi rõ ý kiến từng bên và kết quả hòa giải thành hoặc không thành, có chữ ký của các bên và xác nhận của Ủy ban.

Theo Luật Đất đai 2024, việc hòa giải tại cấp xã được thực hiện trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận đơn. Trên thực tế, có nơi kéo dài hơn do phải đo đạc hoặc mời các bên nhiều lần. Nếu một bên được mời hợp lệ mà vắng mặt nhiều lần, Ủy ban sẽ lập biên bản hòa giải không thành theo hướng dẫn hiện hành, để người yêu cầu có căn cứ khởi kiện, chứ không để vụ việc treo vô thời hạn. Hòa giải tại cấp xã không thu lệ phí.

Hòa giải thành hay không thành, bước tiếp theo là gì?

Nếu hòa giải thành mà làm thay đổi hiện trạng ranh giới hoặc người sử dụng đất, biên bản được gửi đến cơ quan có thẩm quyền để làm thủ tục đăng ký biến động, cấp đổi hoặc chỉnh lý giấy chứng nhận. Anh chị nên theo sát bước này, vì một thỏa thuận chưa được cập nhật vào hồ sơ địa chính rất dễ phát sinh tranh chấp lại sau vài năm, nhất là khi đất được chuyển nhượng cho người khác.

Nếu hòa giải không thành, biên bản hòa giải không thành là tài liệu bắt buộc trong hồ sơ khởi kiện. Lúc này, thẩm quyền giải quyết phụ thuộc vào giấy tờ về đất:

  • Đất đã có giấy chứng nhận hoặc có một trong các loại giấy tờ về quyền sử dụng đất theo Luật Đất đai 2024: tranh chấp do tòa án giải quyết.
  • Đất không có giấy chứng nhận và không có giấy tờ hợp lệ: các bên được lựa chọn hoặc nộp đơn đến Ủy ban nhân dân có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục hành chính, hoặc khởi kiện tại tòa án theo thủ tục tố tụng dân sự.

Lựa chọn giữa hai con đường ở trường hợp thứ hai cần cân nhắc kỹ. Thủ tục hành chính thường nhanh hơn nhưng quyết định có thể bị khiếu nại, khởi kiện tiếp; thủ tục tại tòa dài hơn nhưng bản án có hiệu lực được bảo đảm thi hành bởi cơ quan thi hành án dân sự.

Hồ sơ khởi kiện sau khi hòa giải không thành

Một bộ hồ sơ khởi kiện tranh chấp quyền sử dụng đất thường gồm:

  • Đơn khởi kiện theo mẫu, mô tả rõ vị trí, diện tích, ranh giới phần đất tranh chấp và yêu cầu cụ thể.
  • Biên bản hòa giải không thành có xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã.
  • Giấy chứng nhận hoặc giấy tờ về quyền sử dụng đất, bản đồ địa chính, trích lục thửa đất.
  • Tài liệu chứng minh quá trình sử dụng: biên lai nộp thuế, giấy tờ mua bán viết tay, xác nhận của hàng xóm lâu năm.
  • Giấy tờ tùy thân của người khởi kiện và thông tin của người bị kiện.

Tòa án có thẩm quyền là tòa nơi có bất động sản. Trong quá trình giải quyết, tòa thường xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản; chi phí cho các hoạt động này do đương sự tạm nộp theo quy định.

Luật sư soạn đơn yêu cầu hòa giải tranh chấp đất đai
Luật sư soạn đơn yêu cầu hòa giải tranh chấp đất đai

Lời khuyên từ luật sư đất đai

LS. Phạm Thu Trang, trưởng nhóm Đất đai của Văn phòng Luật sư AIVA, lưu ý ba điều. Một là chuẩn bị cho buổi hòa giải như chuẩn bị cho phiên tòa: những gì anh chị trình bày và ký vào biên bản sẽ được dùng làm chứng cứ về sau. Hai là không tự ý xây tường, đổ móng hay chặt cây trên phần đất đang tranh chấp, vì hành vi đó có thể bị xử phạt và làm xấu vị thế của chính mình. Ba là thu thập lời xác nhận của người làm chứng càng sớm càng tốt, khi họ vẫn còn nhớ rõ và sẵn lòng hợp tác.

Văn phòng nhận soạn đơn, tham gia hòa giải cùng khách hàng, đại diện khởi kiện và theo dõi thi hành án, phí tham khảo từ 1.500.000 đồng, báo bằng văn bản trước khi nhận việc. Đặt lịch tư vấn miễn phí 30 phút qua hotline 0703 270 450 hoặc email lienhe@aivatech.vn.

Thông tin mang tính tham khảo theo quy định tại thời điểm biên soạn. Mỗi thửa đất có lịch sử riêng, quý khách nên để luật sư xem trực tiếp hồ sơ.

Đặt lịch tư vấn

Cần luật sư tư vấn trực tiếp?

Chọn lĩnh vực, luật sư và giờ hẹn — văn phòng gọi xác nhận trong 30 phút làm việc. 30 phút đầu miễn phí.

Đánh giá & bình luận

Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!

5/5

Bài viết liên quan