Ly hôn đơn phương: cần chuẩn bị gì và mất bao lâu?

Không phải cuộc hôn nhân nào cũng kết thúc bằng sự đồng thuận. Khi một người đã quyết định chấm dứt nhưng người kia không chịu ký đơn, cố tình né tránh hoặc bỏ đi không rõ tung tích, con đường duy nhất là ly hôn theo yêu cầu của một bên, thường gọi là ly hôn đơn phương. Thủ tục này do tòa án giải quyết theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, kéo dài hơn và đòi hỏi chứng cứ chặt chẽ hơn nhiều so với thuận tình ly hôn. Dưới đây là những điều anh chị cần biết trước khi nộp đơn.

Khi nào tòa án chấp nhận ly hôn đơn phương?

Tòa án không giải quyết cho ly hôn chỉ vì một bên muốn. Luật Hôn nhân và gia đình 2014 yêu cầu người khởi kiện chứng minh được một trong các căn cứ sau:

• Vợ hoặc chồng có hành vi bạo lực gia đình, hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ chồng, làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích hôn nhân không đạt được.
• Vợ hoặc chồng của người bị tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn.
• Cha, mẹ hoặc người thân thích yêu cầu ly hôn thay cho người mất năng lực hành vi dân sự là nạn nhân bạo lực gia đình do chính vợ hoặc chồng gây ra.

Chứng cứ thường được dùng gồm biên bản xử lý vi phạm, kết luận giám định thương tích, xác nhận của tổ dân phố, tin nhắn, ghi âm, lời khai người làm chứng, hoặc thực tế hai bên đã sống ly thân trong thời gian dài.

Có một hạn chế người chồng cần lưu ý: chồng không có quyền yêu cầu ly hôn khi vợ đang mang thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Hạn chế này không áp dụng với người vợ.

Hồ sơ khởi kiện cần chuẩn bị

Một bộ hồ sơ ly hôn đơn phương đầy đủ thường gồm:

1. Đơn khởi kiện theo mẫu của tòa án, trình bày rõ tình trạng hôn nhân, yêu cầu về con chung, tài sản chung và nợ chung nếu có.
2. Giấy chứng nhận kết hôn bản chính. Nếu bị mất, anh chị xin trích lục kết hôn tại cơ quan đã đăng ký.
3. Giấy tờ tùy thân của người khởi kiện và thông tin cư trú của bị đơn.
4. Giấy khai sinh của các con nếu có con chung.
5. Giấy tờ về tài sản chung như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký xe, sổ tiết kiệm, hợp đồng vay, nếu có yêu cầu chia.
6. Tài liệu chứng minh căn cứ ly hôn như đã nêu ở phần trên.

Trường hợp không biết bị đơn đang ở đâu, anh chị vẫn có thể nộp đơn nếu ghi đúng địa chỉ cư trú cuối cùng của họ. Theo hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán, tòa không được trả đơn chỉ vì lý do bị đơn không có mặt tại địa chỉ đó; người cố tình giấu địa chỉ sẽ tự chịu bất lợi khi tòa xét xử vắng mặt.

Nộp đơn ở tòa án nào?

Ly hôn đơn phương thuộc thẩm quyền của tòa án nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc. Từ ngày 01/7/2025, hệ thống tòa án được tổ chức lại, tòa án cấp huyện không còn và việc giải quyết sơ thẩm thuộc Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo địa giới. Các bên có thể thỏa thuận bằng văn bản để tòa nơi nguyên đơn cư trú giải quyết. Vụ việc có yếu tố nước ngoài, chẳng hạn một bên đang định cư ở nước ngoài, có quy định riêng về thẩm quyền và thủ tục tống đạt nên thời gian thường dài hơn đáng kể.

Đơn có thể nộp trực tiếp, gửi qua bưu chính hoặc nộp trực tuyến qua cổng dịch vụ công của tòa án. Sau khi thụ lý, tòa thông báo để nguyên đơn nộp tạm ứng án phí. Án phí ly hôn không có tranh chấp tài sản là 300.000 đồng; nếu có yêu cầu chia tài sản, án phí tính theo giá trị phần tài sản mỗi bên được nhận.

Ly hôn đơn phương mất bao lâu?

Thời gian giải quyết phụ thuộc nhiều vào mức độ hợp tác của bị đơn và độ phức tạp của tranh chấp. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, các mốc chính là:

Nhìn chung, vụ ly hôn đơn phương không tranh chấp lớn về tài sản thường kết thúc ở cấp sơ thẩm trong 4 đến 6 tháng. Nếu phải định giá bất động sản, xác minh tài sản ở nhiều nơi hoặc có kháng cáo, thời gian có thể kéo dài một năm hoặc hơn. Bị đơn đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt không có lý do chính đáng thì tòa có thể xét xử vắng mặt, nên việc cố tình né tránh không ngăn được bản án.

Tòa giải quyết quyền nuôi con như thế nào?

Ưu tiên cao nhất của tòa là quyền lợi mọi mặt của con. Con dưới 36 tháng tuổi về nguyên tắc được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ khi người mẹ không đủ điều kiện hoặc hai bên có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con. Con từ đủ 7 tuổi trở lên được tòa hỏi ý kiến về nguyện vọng sống với ai.

Ngoài nguyện vọng của con, tòa xem xét thu nhập ổn định, chỗ ở, thời gian chăm sóc, môi trường sống, sức khỏe và đạo đức của mỗi bên, cũng như ai là người đã trực tiếp chăm sóc con trong thời gian qua. Người không trực tiếp nuôi có nghĩa vụ cấp dưỡng và có quyền thăm nom con; người trực tiếp nuôi không được cản trở quyền này.

Tài sản chung và nợ chung được chia ra sao?

Tài sản chung của vợ chồng về nguyên tắc chia đôi, nhưng tòa có tính đến hoàn cảnh của mỗi bên, công sức đóng góp vào việc tạo lập và duy trì tài sản, việc bảo vệ lợi ích chính đáng trong sản xuất kinh doanh, và lỗi của mỗi bên. Lao động trong gia đình được coi là lao động có thu nhập, nên người ở nhà chăm con không bị thiệt chỉ vì không có lương.

Tài sản riêng như tài sản có trước khi kết hôn, được tặng cho riêng hoặc thừa kế riêng vẫn thuộc về người đó, nhưng phải chứng minh được. Nếu không chứng minh được thì tài sản đang có tranh chấp được coi là tài sản chung.

Một vài lưu ý từ thực tế hành nghề

Theo LS. Lê Thị Hạnh, luật sư thành viên phụ trách mảng Hôn nhân và Gia đình của Văn phòng Luật sư AIVA, những vụ việc kéo dài nhất thường không do bản thân thủ tục mà do chuẩn bị thiếu: không giữ lại chứng từ tài sản, không có tài liệu cho thấy ai trực tiếp chăm con, hoặc yêu cầu trong đơn quá chung chung khiến tòa phải nhiều lần yêu cầu bổ sung. Chúng tôi cũng khuyên anh chị không tự ý tẩu tán hay chuyển nhượng tài sản chung trong lúc chờ xét xử, vì giao dịch đó có thể bị tuyên vô hiệu và gây bất lợi ngay trong vụ án.

Văn phòng nhận soạn đơn, chuẩn bị chứng cứ, tham gia hòa giải và bảo vệ quyền lợi tại phiên tòa, với phí tham khảo từ 2.000.000 đồng, báo bằng văn bản trước khi nhận việc. Quý khách được tư vấn miễn phí 30 phút đầu tiên qua hotline 0703 270 450 hoặc tại 75 Đường Số 37, KDC Vạn Phúc, P. Hiệp Bình Phước, TP. Thủ Đức. Mọi thông tin được bảo mật theo Luật Luật sư.

Bài viết mang tính tham khảo. Mỗi gia đình có hoàn cảnh riêng, quý khách nên để luật sư xem trực tiếp hồ sơ trước khi quyết định.